Czytelnik Piotrek: „Czy nowe IKE, które powstanie ze środków z OFE, będzie łączone z obecnym IKE, jeśli ktoś takie posiada”?

Dostałem serię trudnych pytań od czytelnika Piotrka.

Wszystkie dotyczyły nachodzącego przekształcenia OFE w IKE. Jedno z nich zainteresowało mnie najbardziej:

"Czy wie Pan jak będzie wyglądała kwestia osób, które zdecydują się na 
transfer środków z OFE do IKE (domyślne rozwiązanie zakładane przez rząd), 
a osoby te już posiadają IKE na którym dobrowolnie oszczędzają? 

Dodajmy, że w moim przypadku IKE jest prowadzone przez inny podmiot 
(niż fundusz OFE - który zmieni się w IKE), oraz w innej formie (IKE w 
postaci konta oszczędnościowego), a OFE (fundusz inwestycyjny). 

Czy nowe IKE (po przekształceniu z OFE) będą musiały być łączone z aktualnym IKE? Bo przecież IKE można mieć tylko jedno.

Uprzejmie proszę o odpowiedź, gdyż nigdzie nie mogę odszukać takich informacji." 

Wcześniej podobne pytania zadawali w komentarzach inni czytelnicy. Jak to będzie?

Gdzie jest Polska wśród najlepszych systemów emerytalnych świata (według raportu Mercer 2019)?

Raz w roku australijski uniwersytet Monash i międzynarodowa firma doradcza Mercer publikują raport na temat kondycji systemów emerytalnych na świecie.

To nie jest lekka lektura (link) 🙂

Raport nie odnosi się bezpośrednio do indywidualnych decyzji w finansach osobistych.

Przygląda się przede wszystkim rozwiązaniom instytucjonalnym, regulacjom prawnym, wskaźnikom typu poziom długu publicznego, itp.

Czy w tym raporcie jest jakaś przydatna wiedza?

Jestem na emeryturze - czy mogę założyć i prowadzić IKE oraz IKZE?

Spotkałem się z tym pytaniem w kilku różnych kombinacjach 🙂

Jeden czytelnik opisał mi kiedyś sytuację w oddziale banku, gdy doradca klienta odwodził go od założenia indywidualnego konta emerytalnego, ponieważ „jest to rozwiązanie dla osób młodszych, przed emeryturą”.

Ktoś inny zastanawiał się, czy ma prawo do odliczenia składki na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, jeśli źródłem jego dochodów są świadczenia emerytalne.

Miałem też czytelnika, który był na emeryturze i rozważał oszczędzanie przez IKE z myślą o swoich wnukach.

Wszystkie te sytuacje łączy ta sama wątpliwość: czy jeśli jestem na emeryturze, mogę założyć i prowadzić IKE lub IKZE?

Jak wyglądają i co mogą oznaczać nowe plany rządu wobec OFE i IKZE?

Są nowe plany zmian w systemie emerytalnym.

Nie wiem, czy i kiedy zostaną wprowadzone w życie. Brakuje w nich wielu szczegółów. Jesteśmy na etapie pierwszych informacji prasowych i zapowiedzi, że wokół pomysłu powstaną projekty ustaw. W momencie publikacji tego artykułu wszystko działa na obecnych zasadach.

Poprzednia wersja zmian (szczegóły) jest już podobno nieaktualna 🙂

W tym tekście analizuję zmiany z punktu widzenia kogoś, kto już oszczędza na IKE i IKZE. Tylko tyle i aż tyle. Od razu mówię, że nie analizuję:

• czy zmiany rozwiążą problem niskich oszczędności długoterminowych Polaków,
• jak wpłyną na polski rynek kapitałowy,
• co oznaczają dla Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE),
• czy będą trwałe.

Czy da się przelać środki z zagranicznego programu emerytalnego na IKE lub IKZE w Polsce?

Tym artykułem zasygnalizuję problem, który mają Polacy pracujący zagranicą. To grupa przeszło 2 milionów wyjątkowo zaradnych osób rozsianych od Norwegii po Irlandię.

Za część z nich pracodawcy odprowadzają regularne składki do programów emerytalnych.

W tej chwili nie istnieje przejrzysta procedura, dzięki której mogliby przetransferować te środki do Polski po zakończeniu emigracji zarobkowej i powrocie do kraju.

Problem nie jest nowy (przypadek z 2010, raport z 2014), ale póki co nie wiadomo mi o jakichkolwiek wysiłkach polskiej administracji, żeby go rozwiązać. Wśród krajów, które rozwiązały go dla transferów z Wielkiej Brytanii, są m.in. Czechy, Litwa, Turcja, Kosowo i Bułgaria (lista zakwalifikowanych funduszy).

Stworzenie warunków dla prostego transferu oszczędności z zagranicznych programów emerytalnych do Polski (np. na IKE czy IKZE) powinno być wyżej na liście priorytetów polityków reformujących tzw. trzeci filar w Polsce.

Ryzyko zmian prawnych na IKE i IKZE (edycja 2016)

Najchętniej w ogóle nie pisałbym takich artykułów. Najchętniej żyłbym w świecie, w którym wszystko jest gwarantowane na zawsze, nic nie ma prawa się zmienić, a już na pewno nie na moją niekorzyść.

Niestety nie żyjemy w takim świecie. Nie ma gwarancji, że IKE i IKZE, czyli indywidualna część tzw. trzeciego filaru, będzie zawsze działała na takich samych zasadach jak dzisiaj. Zdaję sobie sprawę, że to może brzmieć niepokojąco. Wszyscy chcielibyśmy dla swoich oszczędności gwarancji, totalnego bezpieczeństwa i przewidywalności.

Z komentarzy i emaili od czytelników wiem, że wobec IKE i IKZE jest szczególnie dużo sceptycyzmu. Dość często spotykam się z określeniami typu „pułapka”, „drugie OFE”, "będzie konfiskata", „państwo ukradnie”, itp. W tym artykule postaram się w bardziej systematyczny sposób zastanowić się, jakie jest ryzyko zmian prawnych na IKE i IKZE.

Aktualizacja 4 lipca 2016: Ministerstwo Rozwoju zapowiada plany zmian w systemie emerytalnym, które prawdopodobnie kompletnie zmienią IKE i IKZE.

Czym nie jest ani IKE, ani IKZE – część druga

To jest druga część artykułu, w którym proponuję podejść do IKE i IKZE od trochę innej strony. Jak? Skupiając się na tym, czym na pewno nie są te dwa typy rachunków. Założenie jest takie, że jeśli dobrze wiemy, czym coś nie jest, lepiej rozumiemy, czym tak naprawdę jest. Jestem wielkim zwolennikiem wyjaśniania wątpliwości do upadłego, a nie bazowania na ogólnikach, uprzedzeniach, uproszczeniach czy emocjach.

Podobnie jak pierwszą część artykułu, również tą mam zamiar oprzeć o komentarze oraz pytania czytelników zadawane przez e-mail. W poprzedniej części zaproponowałem, że o IKE i IKZE nie powinniśmy automatycznie myśleć jak o dożywotnim świadczeniu pieniężnym podobnym do emerytury z powszechnego systemu. Nie powinniśmy traktować tych kont jak pewnej recepty na korzyści finansowe z niższych podatków – liczy się również umiejętność prowadzenia długoterminowej, rentownej inwestycji finansowej. Nie powinniśmy również oczekiwać, że każda forma IKE lub IKZE gwarantuje utrzymanie wartości kapitału oraz wypłatę zysku – ryzykowne klasy aktywów są ryzykowne również na IKE i IKZE. Więcej w pierwszej części tego artykułu.

Czym jeszcze nie jest IKE i IKZE? W jakich kategoriach nie powinniśmy o tych rachunkach myśleć, jeśli chcemy mieć jasny obraz sytuacji?

Czym nie jest ani IKE, ani IKZE?

Żeby lepiej zrozumieć, czym coś jest, warto skupić się przez chwilę na tym, czym coś na pewno nie jest. Dzięki takiej logicznej eliminacji możemy otrzymać jaśniejszy obraz sytuacji i uniknąć przykrych nieporozumień. Wciąż spotykam się z przejawami niezrozumienia, czym są indywidualne konto emerytalne oraz indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego. Część jest podszyta lękiem („IKE i IKZE to ściema”, „to pułapka”), a część wynika z tego, że tzw. trzeci filar nie jest specjalnie intuicyjny dla przeciętnego oszczędzającego.

W tym artykule proponuję zastanowić się, czym nie jest ani IKE, ani IKZE. Jako punkt wyjścia będę za każdym razem brał pytania i wątpliwości, które pojawiały się w komentarzach lub e-mailach od czytelników.

Kiedy można wypłacić oszczędności z trzeciego filaru (IKE, IKZE i PPE)?

Nie zazdroszczę osobom, które dopiero przymierzają się do rozpoczęcia oszczędzania w trzecim filarze. Co najmniej kilka aspektów IKE, IKZE i PPE może budzić spore wątpliwości. O wielu z nich pisałem w poprzednich wpisach, między innymi porównując trzeci filar z pierwszymi dwoma, porównując IKE z polisami inwestycyjnymi czy odpowiadając na powtarzające się pytania o IKE.

Jeden z często powracających problemów to kwestia tego, kiedy możemy wypłacić swoje oszczędności z IKE, IKZE oraz PPE? Chodzi tu tak naprawdę o kilka spraw. Czy mamy dostęp do naszych pieniędzy w każdym momencie? Kiedy możemy liczyć na ulgi podatkowe? Czy są jakieś kary za wycofanie środków z trzeciego filaru i zamknięcie IKE, IKZE czy PPE?

Przyjrzyjmy się tym zagadnieniom po kolei i spróbujmy ustalić, jak to jest z dostępem do środków zgromadzonych w trzecim filarze?

5 najważniejszych mitów na temat indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego

Po półtora roku od ich debiutu wiemy już, że indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego nie przyjęły się jako forma dodatkowego oszczędzania na emeryturę. Do końca 2012r. takie konta otworzyło ok. pół miliona Polaków, ale na zaledwie 30 tysięcy z nich trafiły składki. Były to średnio kwoty zdecydowanie poniżej i tak niewielkiego limitu wpłat.

Osobiście byłem bardzo sceptyczny w stosunku do IKZE w momencie jego zakładania, ale po roku trochę lepiej rozumiem jego istotę. Niestety mechanizm indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego jest na pierwszy rzut oka jeszcze bardziej zawiły nie mechanizm IKE, a korzyści bardziej ulotne. Kilka dni temu opisywałem najważniejsze mity dotyczące IKE.

Spotkałem się z całą masą wątpliwości dotyczących IKZE. W tym wpisie zbieram najważniejsze z nich i wyjaśniaj najlepiej, jak potrafię.

5 największych mitów na temat indywidualnych kont emerytalnych

Łatwo wrzucić indywidualne konta emerytalne do jednego wora z OFE i ZUS. IKE to przecież także część polskiego systemu emerytalnego, a ten jest w stanie permanentnego kryzysu od lat i nie ma się co spodziewać, że to się zmieni.

Tyle że trzeci filar różni się zasadniczo od pierwszych dwóch. Dlatego utożsamianie ich ze sobą prowadzi do sporego zamieszania. Niestety efekty tego zamieszania widać nawet w wiodących gazetach i w akcjach informacyjnych firmowanych przez poważne instytucje.

Nie dziwię się – IKE i reszta trzeciego filaru mogą być przy pierwszym kontakcie bardzo nieintuicyjne, zawiłe, podejrzane. To prowadzi do uproszczeń, pochopnych ocen i uprzedzeń. Rozprawienie się z pięcioma popularnymi mitami na temat IKE może pomóc spojrzeć na te konta trochę spokojniej.

Słownik skrótów związanych z systemem emerytalnym – IZKE, PTE, DFE, FUS i inne

System emerytalny w Polsce składa się z trzech filarów oraz całej listy instytucji oraz innych bytów, które zostały stworzone w celu jego obsługi. Do mówienia o wielu z nich używa się skrótów, którymi od jakiegoś czasu posługuję się namiętnie na tym blogu. Nowego czytelnika wszystkie IKE, IKZE, PPE, DFE, OFE, PTE, FUS i inne mogę jednak przyprawiać o zawroty głowy.

A nawet stali czytelnicy nie obrażą się pewnie, jeśli zbiorę wszystkie informacje w jednym miejscu w ramach praktycznej powtórki z obowiązującego w Polsce systemu emerytalnego. Z naciskiem – jak zawsze – na rzeczy nieobowiązkowe, na prywatną emeryturę.

Zapraszam do lektury słownika skrótów związanych z polskim systemem emerytalnym, których nie wypada nie znać.

Jak obliczyć, czy zyskałem na swoim OFE?

Zastanawia mnie, czy i ile zyskałem oszczędzając w swoim otwartym funduszu emerytalnym. Nie żebym miał jakikolwiek wybór – drugi filar polskiego systemu emerytalnego jest obowiązkowy i co miesiąc wędruje tam 2,3% naszych pensji brutto. To po prostu część naszej składki na ubezpieczenie społeczne, którą ZUS automatycznie przelewa na konta OFE.

Wyniki towarzystw emerytalnych, które obsługują OFE (np. ING, Nordea, Axa, Generali, Polsat, itp.) nie są tajemnicą. Szczegółowe dane na temat drugiego filaru publikuje Komisja Nadzoru Finansowego, państwowa instytucja kontrolująca ten rynek. W prasie i w internecie regularnie pojawiają się rankingi OFE. Łatwo znaleźć dane o tym, ile OFE zarobiły od początku swojego istnienia (maj 1999r.). Ja jednak poszukuję innej informacji.

Chcę się dowiedzieć, czy moje oszczędności na moim koncie OFE przyniosły mi do tego momentu zysk czy nie. Jak to obliczyć?

5 ważnych faktów o OFE, których możesz nie znać

Wiesz, ile pieniędzy udało ci się do tej pory zgromadzić na swoim koncie w otwartym funduszu emerytalnym? Wiesz, jak radzi sobie twoje OFE w porównaniu z innymi graczami na tym rynku? Wiesz, ile wynosi twoja comiesięczna składka i ile wynoszą od niej opłaty?

Łatwo zignorować drugi filar systemu emerytalnego, czyli otwarte fundusze emerytalne. Składki odciągane są automatycznie, wybór funduszu może odbyć się na drodze losowania, na sposób inwestowania i tak nie mamy wpływu, pieniądze zobaczymy dopiero po osiągnięciu wieku emerytalnego. Czym tu się w ogóle zajmować?

Poznawanie OFE warto zacząć od pięciu ważnych faktów, których możesz nie znać.

Przywileje emerytalne w Polsce – kto wciąż je ma?

Przywileje emerytalne w Polsce to kontrowersyjny temat. Każdy chciałby je mieć, ale nikt nie chciałby za nie płacić. Każdy jest za ich ograniczaniem, ale nie jeśli ograniczenia dotykają właśnie jego. Każdy uważa, że na nie zasługuje, ale nikt nie potrafi wytłumaczyć racjonalnie dlaczego bez umniejszania roli innych grup zawodowych czy społecznych.

To już pewne - od stycznia 2013r. sporo się zmieni, jeśli chodzi o przywileje emerytalne. Zmiany dotkną między innymi policjantów, strażaków, żołnierzy, rolników, sędziów i prokuratorów oraz księży. W przyszłości uszczelnianie systemu może dotknąć również płacących nieadekwatne do zarobków składki przedsiębiorców.

Dlaczego założyłem IKZE?

IKZE, czyli indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, to najnowszy sposób oszczędzania na dodatkową emeryturę w trzecim filarze. Możemy założyć IKZE i odkładać na nim pieniądze od stycznia 2012r. - w tej chwili firmy oferują ponad tego typu 20 produktów. To wciąż mało, ale oferta systematycznie się powiększa.

Zachętą do oszczędzania na emeryturę za pomocą IKZE jest możliwość odpisania swoich oszczędności od podstawy opodatkowania. Dzięki temu na koniec roku zapłacimy mniejszy podatek dochodowy. Ulga podatkowa może sięgnąć od ok.150zł do prawie 1300zł w zależności od naszych zarobków brutto oraz progu podatkowego.

Uwaga! Od 2014 zasady działania IKZE się zmieniły - tutaj szczegóły.

Kilka tygodni temu założyłem IKZE, mimo że moja ulga będzie dużo bliżej 150zł niż 1300zł. Dlaczego?

Komu grozi niska emerytura?

System emerytalny nie z każdym obejdzie się w przyszłości identycznie. Nasze przyszłe emerytury będą zależeć od wysokości obecnych składek oraz czasu aktywnego oszczędzania w systemie. Dolną granicą świadczeń jest emerytura minimalna (w tej chwili 800zł brutto), ale wiele grup zawodowych i społecznych – mimo zupełnie przyzwoitych zarobków dzisiaj – będzie otrzymywać niewiele więcej.

Kto jest zagrożony niską emeryturą w przyszłości? Kto powinien zwrócić szczególną uwagę na dodatkowe oszczędności, żeby zabezpieczyć się przed spadkiem jakości życia? Dlaczego?

Co się dzieje z naszą składką emerytalną ZUS?

Co miesiąc każdy z nas obowiązkowo oszczędza na emeryturę. Czy chcemy, czy nie, z naszej pensji brutto odprowadzamy regularnie na ten cel 19,52%. To jedna piąta każdej wypłaty. Zarabiając średnią krajową (w czerwcu 2012r. ok. 3750zł brutto według GUS), odkładamy na emeryturę ok. 730zł miesięcznie. To prawie 9000zł rocznie. Po 40 latach czystego odkładania w tym tempie mielibyśmy 360000zł kapitału.

Te pieniądze nie należą jednak do nas. Nie mamy do nich dostępu. Praktycznie w całości zasilają budżet państwa i finansują bieżące emerytury. Warto przyjrzeć się szczegółom naliczania i używania naszych składek emerytalnych do ZUS.

Trzeci filar emerytalny – prosty przewodnik po metodach

Trzeci filar emerytalny to IKE, IKZE oraz PPE – trzy możliwości dodatkowego oszczędzania na emeryturę stworzone przez państwo. Łączy je to, że są całkowicie dobrowolne, niezależne od ZUS, OFE oraz skarbu państwa, a co najważniejsze – mają wbudowane zachęty podatkowe. Nie ma przeszkód, żeby oszczędzać na wszystkie trzy sposoby jednocześnie, ale w praktyce niewielu z nas korzysta z choćby jednego elementu trzeciego filaru.

Jestem pewien, że wynika to w dużej mierze z braku wiedzy o jego mechanizmach oraz przekonania, że III filar niewiele różni się od odprowadzania obowiązkowych składek emerytalnych z naszej pensji. Ten prosty przewodnik powstał z myślą o wszystkich, którzy szukają szybkiego wprowadzenia w temat.

IKZE - porównanie ofert (infografika)

Czy na pół roku po debiucie indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego warto tworzyć porównanie ofert IKZE? Trudno powiedzieć, żeby wybór był oszałamiający, szczególnie jeśli chodzi o jakość, ale 20 różnych produktów to wystarczająca liczba, żeby przyjrzeć się im w detalach.

Ten rynek rozwinie się w najbliższych latach i najpewniej dogoni rynek IKE, na którym można mówić już o pewnej dojrzałości (tu przeczytasz porównanie ofert bezpiecznych IKE, a tutaj ranking IKE w bankach). Jeśli chcemy jednak skorzystać z zachęty podatkowej zaszytej w IKZE już w 2012r., będziemy musieli zdecydować się na jedną z dwudziestu dostępnych ofert. To porównanie IKZE ma na celu pomoc w znalezieniu optymalnego dla nas rozwiązania.